OLV Ziekenhuis Aalst

Onder leiding van dr. G. Lesage (dienst Neurochirurgie) vindt sinds het voorjaar van 2011 ‘wakkere' neurochirurgie plaats in het OLV Ziekenhuis. Hierbij wordt de patiënt tijdens een tumorresectie wakker gemaakt om actief functionele hersengebieden te gaan testen.
Het team dat de neurochirurg bij deze ingreep begeleidt, bestaat onder andere uit neuroverpleegkundigen, een anesthesist en 2 afasiologen. Terwijl de neurochirurg een bepaalde zone op en rond de hersentumor stimuleert, nemen 2 afasiologen individuele taaltesten af bij de patiënt. Zo weet de chirurg precies welke hersengebieden functioneel geladen zijn en kan hij de tumor zeer gericht verwijderen. Deze procedure is een enorme stap voorwaarts, in het bijzonder voor de levenskwaliteit van de patiënt. Talige of motorische schade wordt hiermee immers sterk beperkt.

Wakkere chirurgie: wanneer?
Wanneer een gezwel (goedaardig of kwaadaardig) zich in de hersenen ter hoogte van belangrijke en gevaarlijke zones bevindt - motorische centra die arm-, been- en aangezichtsbewegingen uitvoeren; taalcentra die begrip en productie van taal bevelen - zal de neurochirurg, in samenspraak met de patiënt, opteren voor een wakkere ingreep.
Hoewel functionele MRI (fMRI) het mogelijk maakt om de verschillende hersengebieden in kaart te brengen (laten oplichten van de gebieden die instaan voor de bewegingen of voor de taal), blijft het een onnauwkeurige fysische weergave van ‘gevaarlijke’ zones in de hersenen. Daarom is het nodig om deze kritische zones te lokaliseren in wakkere toestand, waarbij de patiënt opdrachten moet uitvoeren met handen en vingers, armen en benen, aangezicht en ook verschillende talige tests moet uitvoeren. De bepaalde hersenzones worden geactiveerd/gedesactiveerd door middel van stimulatie van de hersenen, ook wel corticale stimulatie genoemd. Tijdens zo’n stimulatie onderbreekt men als het ware de elektrische signalen die de hersenen uitzenden, waardoor de patiënt bijvoorbeeld heel even niet meer zal kunnen bewegen of spreken. Zo kunnen belangrijke zones in kaart worden gebracht en kan men vermijden dat deze gebieden tijdens de resectie van het gezwel worden beschadigd. Een dergelijke stimulatie is niet pijnlijk voor de patiënt, omdat de hersenen zelf geen pijn kunnen waarnemen.

Voorbereiding tot de ingreep
De patiënt wordt enkele dagen voor de operatie talig gescreend. Een geïndividualiseerde testbatterij wordt samengesteld en grondig ingeoefend. Deze testbatterij wordt tijdens de operatie gebruikt. De dag voor de operatie zal de patiënt een ‘neuronavigatie-MRI’ ondergaan, wat de neurochirurg toelaat het letsel gemakkelijker te lokaliseren.

Verloop van de ingreep
De dag van de operatie wordt de patiënt eerst volledig in slaap gebracht door de anesthesist. Hij/zij zal op de zijde gepositioneerd worden, met het hoofd gefixeerd. Tijdens de narcose maakt de neurochirurg zijn incisie, onder lokale verdoving van huid en spieren, en opent hij het schedelluik. De patiënt zal dan geleidelijk en rustig wakker worden gemaakt door de anesthesist, vooraleer de ‘schil’ rond de hersenen wordt geopend.
Dan start het samenspel tussen de patiënt, de neurochirurg, de anesthesist en de afasiologen. Geleidelijk aan wordt het hersenoppervlak gestimuleerd, om de belangrijke zones in kaart te brengen. De lokalisatie van deze zones is namelijk bij iedereen individueel bepaald. Afhankelijk van de tumorlokalisatie worden bepaalde functies, zoals het begrip, benoemen, naspreken, lezen, spontane taal en motorische functies getest. Wanneer deze zones in kaart zijn gebracht kan de neurochirurg beginnen aan het verwijderen van het letsel. Terwijl worden ook de diepere hersenfuncties via stimulatie voortdurend gecontroleerd.
Wanneer het letsel volledig verwijderd is, of wanneer verdere resectie niet meer mogelijk is door het tijdelijk uitvallen van motoriek of taal tijdens stimulatie, wordt de ingreep afgerond. Daarna wordt nogmaals getest of alle functies nog aanwezig zijn.
Het wakkere gedeelte van de operatie duurt anderhalf tot twee uur. Bij het sluiten van de wonden wordt de patiënt opnieuw in slaap gebracht. Na de operatie wordt de patiënt onmiddellijk wakker gemaakt en zal hij/zij op Intensieve Zorgen verblijven.
Postoperatief wordt de patiënt zowel talig als motorisch verder opgevolgd.

Voordelen
Het belangrijkste voordeel van de wakkere chirurgie is dat men tijdens de operatie een onmiddellijke controle heeft over de resectie en over de functionele hersengebieden. Zo wordt het risico op een blijvend letsel sterk gereduceerd. Bovendien kan men, door de combinatie van alle verschillende beeldvormende technieken en door het ‘mappen’, letsels opereren die vroeger niet konden worden behandeld.

Meer info:
- dienst Neurochirurgie (T. 053 72 43 73).
- dienst Logopedie en Afasiologie (T. 053 72 48 73)